Muzeum powszechne

Ważnym przesłaniem projektu jest oddanie przywiązania do lokalnej tradycji oraz sprowokowanie powszechnego uczestnictwa

UKŁAD URBANISTYCZNY

Zgodnie z warunkami konkursu budynek Europejskiego Centrum Solidarności zlokalizowano na działce położonej na północ od Placu Solidarności. Obiekt zajmuje całą powierzchnię gruntu przeznaczonego pod jego budowę.

Garaż podziemny zaprojektowano pod całym budynkiem, oraz pod częścią przyległego od południa placu w obrysie przewidzianym wytycznymi konkursowymi. Do granicy z sąsiadującą od północy działką projektowany budynek przylega parterem, oraz trzema wielopiętrowymi klatkami schodowymi. Pozwala to, po uzyskaniu stosownych odstępstw od obowiązujących warunków technicznych, na racjonalne zagospodarowanie pozostałej części kwartału.

Główne wejście wraz z podjazdem reprezentacyjnym zostało zaprojektowane od strony Drogi do Wolności, a dodatkowe do zespołu sal wielofunkcyjnych przewidziano z ciągu pieszego przyległego do fasady zachodniej tak, aby w przypadku dużych imprez w nich organizowanych nie zakłócać działania pozostałych bloków funkcjonalnych Centrum. Dojazd gospodarczy i wjazd do parkingu podziemnego, zgodnie z wytycznymi konkursowymi prowadzi od ulicy oznaczonej w planie miejscowym symbolem 029-KD81 przebiegającej wzdłuż północno-zachodniej elewacji budynku.

Stanowiący część Pomnika Poległych Stoczniowców, wyznaczający przebieg granicy terenów stoczniowych, objęty ochroną konserwatorską mur z epitafiami oddziela budynek ECS od Placu Solidarności. Autorzy pracy konkursowej postanowili obniżyć w tym rejonie teren tak, aby poprzez szlachetną podbudowę z kamienia podkreślić surowe wykończenie północnej płaszczyzny muru. Zdaniem projektantów nie należy w żaden sposób zmieniać jej istniejącej struktury. Surowy charakter pospiesznie lanego betonu winien pozostać nienaruszony jako świadectwo czasów w jakich mur był wznoszony.

W obniżeniu terenu, wzdłuż Drogi do Wolności przewidziano przestrzeń dla wystawy plenerowej, uzupełniającej program ekspozycyjny ECS. W opadającym tarasowo w kierunku południowym, z ekspozycją na Pomnik Poległych Stoczniowców, osłoniętym od hałasu ulicznego i wiatru zagłębieniu, znajdą się także miejsca dla odpoczynku. Relaksowi sprzyjać będzie spływająca z poziomu placu woda.
Lustro wody wyznaczające powierzchnię placu będzie podbudową dla wznoszącej się ponad nią budowli Europejskiego Centrum Solidarności.

W intencji autorów przestrzeń Drogi do Wolności winna przybrać charakter ciągu spacerowego z możliwie dużą ilością zieleni i miejsc do rekreacji. Aby scalić w jednorodną kompozycje istniejące pomniki historii i nowoprojektowany obiekt, kompozycję ulicy, a zwłaszcza zieleni wysokiej, ukształtowano tak, aby odsłaniać kierunki widokowe między ECS a obiektami historycznymi: Bramą nr2, Salą BHP i Placem Solidarności. Płaszczyznę drogi, podobnie jak wewnętrzną zieleń w budynku, uformowano w rytmicznie układające się pasy, przywodzące na myśl ideę sekwencji rozszerzających się kręgów wyznaczających układ Placu Solidarności.

Tak zaprojektowana ulica miałaby się stać miejscem spotkań i odpoczynku mieszkańców Gdańska i przyjezdnych. Tam wśród zieleni, w poczuciu otaczającej historii, winni znaleźć źródło radości ze wspólnego sukcesu jakim był triumf Solidarności.

ZAŁOŻENIA IDEOWE

Przystępując do pracy nad wypowiedzią konkursową należało postawić sobie pytanie jakie cechy winien posiadać budynek ECS by najtrafniej zilustrować wartości dla idei Solidarności najistotniejsze, a jednocześnie trafić do współczesnego odbiorcy i zachęcić go do zainteresowania się nie tylko historią Solidarności ale i wciąż aktualnymi jej ideałami.

W naszym przekonaniu budynek winna charakteryzować skrajna prostota, taka jak ta, która cechowała cele i metody działania ruchu solidarnościowego. Realizacji tego postulatu służy budowanie prostej bryły budynku w oparciu o nieskomplikowany układ równoległych, regularnie rozmieszczonych ścian pozbawionych rozbudowanego detalu, wykończonych surową powierzchnią rdzewiejącej blachy cortenowej.

Stanowiące kanwę kompozycji stalowe ściany zdają się poruszać. Pierwsza pęka w połowie i przechyla się. Za nią idą inne. Ukośne, wyznaczone płaszczyznami konstrukcji budynku, powtarzające się rytmicznie kierunki wprowadzają odbiorcę w dynamizm świata historycznych przemian. Dokumentację tych procesów odnajdzie on we wnętrzach obiektu.

Zdaniem autorów eliminacja nadmiaru ułatwi odbiór generalnych założeń ideowych projektu. Programowa prostota sprawi, że idea budynku stanie się równie oczywista jak oczywiste dla stoczniowców były ich robotnicze postulaty. Dostępność odbioru przekazu symbolicznego jaki chcemy zawrzeć w proponowanym budynku zdaje się być dla nas jedną z najbardziej pożądanych cech projektu.

Proponowana forma może być odczytywana w wieloraki sposób i przywodzić na myśl żeglujący okręt, a może raczej kadłub budowanego dopiero statku, albo zeskładowane blachy przygotowane do jego budowy. Dla wielu ponadczasowość stale aktualnych idei Solidarności wynika z faktu, że jeszcze się nie dopełniły, a proces ich osiągania nie zakończył się.

Ważnym przesłaniem projektu jest oddanie przywiązania do lokalnej tradycji, patriotyzmu, specyficznego, polskiego oblicza jakie cechowało ruch Solidarności. Charakterystyczny dla polskiego, sielskiego krajobrazu rytm długich barwnych pasów pól uprawnych wykorzystany przy komponowaniu projektowanej zieleni sprzyjać ma odczytaniu takiego zamysłu.

Autorzy chcieliby wznieść dla Europejskiego Centrum Solidarności budynek zachęcający do wejścia, do uczestnictwa w jego codziennej działalności. Bogaty i różnorodny program funkcjonalny zakładany w warunkach konkursu, sprzyja budowie obiektu, którego zasadniczą cechą stanie się powszechność uczestnictwa - cecha nie zawsze kojarząca się z obiektem muzealnym mieszczącym archiwa, historyczne placówki badawcze, często zamkniętego i odpychającego. Przejawem demokratycznego charakteru Związku Solidarność była jego powszechność. Każdy pracujący mógł zostać jego członkiem, każdy więc winien być pożądanym gościem ECS.

UKŁAD PRZESTRZENNO – FUNKCJONALNY BUDYNKU

Europejskie Centrum Solidarności zaprojektowano jako budynek o zmiennej ilości kondygnacji, całkowicie podpiwniczony. Bryła obiektu składa się z dwu zasadniczych części: niższej, południowej o wysokości 19.40m i wyższej, północnej sięgającej 30.00m.

Prowadzący od wejścia głównego, od strony Drogi do Wolności, hall wejściowy zmierza do centrum budynku. Wzdłuż hallu zlokalizowane są: restauracja z kawiarnią, punkt informacyjny, sklepy, szatnie. Środkowa część obiektu jest wielkoprzestrzenną halą ogrodu zimowego z zespołem wind, wejściami do sal ekspozycji czasowych i ruchomymi schodami prowadzącymi na poziom pierwszej kondygnacji. Tam znajduje się wejście do sal ekspozycji stałej poświęconej „Solidarności”.

W zachodniej części budynku zlokalizowano zespół sal wielofunkcyjnych. Projekt umożliwia niezależne użytkowanie sal niepowodujące konfliktów z pozostałymi funkcjami Centrum.

Zimowy ogród jest elementem dominującym w kompozycji wnętrza całego obiektu. Zajmuje on centralny obszar ECS i równolegle ustawionymi korytarzami-szczelinami rozcina strukturę budynku. Surowe, pokryte rdzą cortenowe ściany porasta bujna roślinność by zgodnie z intencją autorów dotrzeć do wszystkich istotnych miejsc Centrum.

Zlokalizowane na pierwszym i drugim piętrze pomieszczenia ekspozycji stałej połączone są systemem kładek i schodów, przecinających zielone korytarze penetrującego przestrzeń budynku ogrodu. Obecność zieleni złagodzić ma nawiązującą do pejzażu stoczni surową atmosferę wąskich przejść między płaszczyznami stalowych blach.

Na pierwszym piętrze, celowo umieszczona w pobliżu wyjścia z ekspozycji stałej, zlokalizowana jest sala im.Jana Pawła II. Odwiedzający Centrum, po zapoznaniu się z historią Solidarności, winni znaleźć tam miejsce dla chwili zadumy i refleksji.

Północną część budynku zajmują na kolejnych piętrach wszystkie pozostałe zespoły funkcjonalne Centrum. Przy czym pierwsze piętro wraz z wchodzącą w głąb przestrzeni centralnej budynku mediateką zajmuje biblioteka i czytelnia. Wyżej zlokalizowane są archiwa, ośrodek badawczo-naukowy, warsztaty pracy twórczej, biura organizacji pozarządowych, a także zaplecze socjalno-pracownicze.

W najwyższym punkcie Centrum, na dachu wschodniego krańca części północnej budynku, na wysokości ponad 27 metrów zaprojektowano taras widokowy. Całe podziemie gmachu przeznaczone jest dla potrzeb parkingowych ECS.

Przewidziane warunkami konkursu miejsce lokalizacji Europejskiego Centrum Solidarności ma charakter szczególny. Szereg procesów historycznych, które Centrum ma dokumentować zachodziły właśnie tutaj, na terenie Stoczni Gdańskiej.

Rdzawe płaszczyzny konstrukcyjnej stali były nieodłącznym elementem wizerunku stoczni. Wizerunku, który na naszych oczach odchodzi w przeszłość, wraz z przekształcaniem terenów stoczniowych w kolejną dzielnicę miasta. W naszym mniemaniu warto zawrzeć w budynku choć symboliczny ślad krajobrazu, który stanowił tło historycznych wydarzeń. Stąd nieukrywana intencja kojarzenia proponowanej w projekcie surowości stalowych płyt pokrywających ściany budynku z industrialnym pejzażem. Natomiast nieliczne, prawdziwe ślady historycznej przeszłości miejsca : Pomnik Poległych Stoczniowców, Sala BHP, Bramę nr2 autorzy zamierzają uczynić w sensie dosłownym elementami ekspozycji muzealnej. Poprzez wycięte precyzyjnie w ścianach i stropach budynku kadry, z wnętrza obiektu ukazywać się będą autentyczne widoki na historyczne obiekty. Zarys krzyży Pomnika Poległych Stoczniowców widoczny będzie z Ogrodu Zimowego poprzez przestrzeń sali Jana Pawła II, której uniesione ku górze okno skierowano dokładnie w stronę zwieńczenia pomnika. Symbolika krzyży poświęconych zabitym robotnikom stanowić będzie naturalne dopełnienie wystroju sali przeznaczonej na cichą kontemplację i modlitwę.

Ważnym elementem koncepcji autorskiej jest takie kształtowanie budynku by za pomocą celowych zabiegów formalnych prowokować ciekawość przechodniów. Płaszczyzny ścian są nieco uniesione. Nie na tyle jednak by umożliwić swobodne wejrzenie w głąb budynku. Powstała szczelina nie pozwala by były widoczne całe postacie wewnątrz. Dojrzeć można jedynie poruszające się zarysy nóg i cienie na posadzce. Być może zaintrygowani przechodnie nie tylko pochylą się, aby zajrzeć pod zasłonę ścian, ale zdecydują się przekroczyć progi Centrum.

Podobnemu celowi służy półprzepuszczalne, przydymione szkło elewacji od strony Drogi do Wolności, ułożone warstwami o różnym stopniu przejrzystości. Między płaszczyznami prostopadle do fasady ustawionych ścian wykształcono także wąskie szczeliny prowadzące wzrok w głąb budowli.

Wewnątrz, półprzejrzyste szkło galerii mieszczących z jednej strony mediatekę, z drugiej audiowizualne sale ekspozycji stałej intrygować będą odwiedzających migotliwym światłem monitorów i wyświetlanych obrazów.


ROZWIĄZANIA TECHNICZNE I MATERIAŁOWE

1.Układ konstrukcyjny
Budynek zaprojektowano w układzie ścian podłużnych przechylonych od pionu o 6.5° i opartych na nich stropach w powtarzającym się naprzemiennie rozstawie około 12.0 i 4.0 metrów. Podłużny moduł wynosi 9.9m.
2. Konstrukcja
Przewidziano fundamentowanie na palach wierconych. Ze względu na wysoki poziom wód gruntowych kondygnacja podziemna została zaprojektowana w postaci wanny szczelnej.
Z uwagi na bezpieczeństwo pożarowe budynku słupy, ściany, stropy, stropodachy, oraz wewnętrzne ewakuacyjne klatki schodowe zaprojektowano w konstrukcji żelbetowej monolitycznej. (W celu uzyskania pożądanego efektu architektonicznego ściany obłożono płaszczyznami trwale skorodowanych blach ze stali corten)
Pozostałe klatki schodowe niestanowiące dróg ewakuacyjnych przewidziano w konstrukcji stalowej z elementami szkła konstrukcyjnego
3. Elementy wykończeniowe zewnętrzne
3.1 Ściany - trwale skorodowana blacha ze stali corten,
3.2 Stropodachy - stropodach odwrócony zielony,
- stropodach odwrócony z warstwą wierzchnią ze żwiru o zabarwieniu rdzawym,
- stropodach odwrócony z wykończeniem z płyt kamiennych lub z niecką sadzawki wodnej (nad garażem wychodzącym poza obrys budynku)
3.3 Szklane ściany osłonowe i świetliki w układzie konstrukcyjnym słupowo-ryglowym, częściowo z mocowaniem strukturalnym.
4. Elementy wykończeniowe wewnętrzne
4.1 Ściany nośne - trwale skorodowana blacha ze stali corten,
4.2 Ściany szklane w układzie konstrukcyjnym słupowo-ryglowym, częściowo z mocowaniem strukturalnym ( w części przeciwpożarowe )
4.3 Posadzki – wylewane epoksydowe, polerowane
4.4 Stropy podwieszone projektowane indywidualnie
5. Wyposażenie techniczne windy panoramiczne, winda osobowo-towarowa, schody ruchome,
system składanej ściany akustycznej sal wielofunkcyjnych, wyposażenie
audiowizualne (w tym sal wielofunkcyjnych, ekspozycji, biblioteki itp.)
wyposażenie archiwów, pomieszczeń zasobów biblioteki itp
6. Instalacje
- instalacje wodnokanalizacyjne
- kompleksowa instalacja wentylacji, ogrzewania i klimatyzacji z rekuperacją i wspomaganiem odnawialnymi źródłami energii
- komplet instalacji elektrycznych i elektrycznych niskoprądowych w tym:instalacji kompleksowego zarządzania budynkiem i alarmu pożarowego, sieci teletechnicznych, komputerowych, sygnalizacji antywłamaniowej itp.

Projekt powstał w ramach:
"Międzynarodowego Konkursu Architektonicznego na Budynek Europejskiego Centrum Solidarności"

Program funkcjonalny i użytkowy obiektu:
1. Stała ekspozycja poświęcona "Solidarności"
2. Sale ekspozycji czasowych
3. Dwie sale wielofunkcyjne
4. Sala im. Jana Pawła II
5. Ogród zimowy
6. Czytelnia i biblioteka, mediateka, magazyny zbiorów itp.
7. Ośrodek badawczo-naukowy
8. Warsztaty pracy twórczej
9. Organizacje pozarządowe i inne
10. Restauracja, kawiarnia
12. Garaż podziemny

Projekt:
Pracownia Fort z Gdańska Antoniego Taraszkiewicza
Autorzy (authors):

1. Wojciech Targowski ( architekt)
2. Piotr Mazur ( architekt)
3. Antoni Taraszkiewicz ( architekt)
4. Paweł Czarzasty ( architekt)

Współpraca autorska (author’s co-operation):
1. Danuta Dębowska ( architekt)
2. Natalia Landowska (studentka architektury)
3. Jakub Szych ( architekt)
4. Agnieszka Walulik ( architekt)
5. Roksana Czartopolska-Bętlejewska ( architekt)
6. Ewa Baranowska ( architekt)

Opinie o projekcie

George Ferguson, były prezes Królewskiego Instytutu Architektury w Londynie, członek sądu konkursowego
- Okazuje się, że zagranicznym architektom wciąż trudno zrozumieć fenomen "S". To było widać. Chodziło o połączenie interesującej architektury wkomponowanej w tereny postoczniowe, gdzie ma stanąć ECS, z funkcjonalnością. Większość prac zawierała jedno lub drugie. Gdańskiemu zespołowi Fort udało się pogodzić dwie rzeczy. Urzeka lekko pochylona, prosta elewacja od strony pomnika Poległych Stoczniowców umieszczona nad taflą wody. Przypomina to kadłub statku czy suche doki. Ich projekt nie przytłoczył słynnych Trzech Krzyży.

Wiesław Bielawski, szef sądu konkursowego, wiceprezydent Gdańska
- Zwycięzcy uniknęli taniego efekciarstwa. W dodatku wnętrze zostało zaprojektowane w ten sposób, że zwiedzający ECS będą mogli zobaczyć zarówno pomnik Poległych Stoczniowców, jak i historyczną Salę BHP oraz Bramę nr 2, z której przemawiał Lech Wałęsa.